Hoog tijd voor een fiscale stresstest

23/03/2013 | Fiscaal | Michel Maus
Na een korte break voor de inauguratie van paus Franciscus is de regering weer aan de slag met de begrotingscontrole. Dit is geen evidente oefening want er moet opnieuw een pak centen op tafel komen. Verwacht wordt dat de regering tussen 2 en 2,5 miljard euro moet zien te vergaren om het begrotingstekort terug te dringen tot 2,15%. Het is nu al duidelijk dat deze oefening niet tot een goede einde kan gebracht worden zonder nieuwe fiscale maatregelen. Ondertussen worden in dit verband al ballonnetjes opgelaten en wordt onder meer gedacht aan een meerwaardebelasting op aandelen voor particulieren en een minimumbelasting voor bedrijven.
Deze tendens is wat mij betreft gevaarlijk. De fiscale maatregelen van de afgelopen jaren hebben immers gezorgd voor een aanzienlijk stijging van de gemiddelde belastingdruk. Recent toonde een studie van Eurostat aan dat de gemiddelde fiscale druk in België op drie jaar tijd met 1,7% is gestegen. In 2010 stond België met een fiscale druk van 43,9% van het BBP stond nog op plaats drie op de ranglijst van de EU-landen met de hoogste belastingdruk, na Denemarken met 47,6% en Zweden met 45,8%. In 2011 was de belastingdruk in ons land reeds tot 44,1% van het BBP en in 2012 tot maar liefst 45,6%. Tengevolge van de fiscale maatregelen die de regering in 2012 en 2013 heeft genomen zal de gemiddelde  belastingdruk nog stijgen en Eurostat verwacht dat we vanaf dit jaar Zweden van de tweede plaats zullen verdringen en dus zilver zullen halen op het Europees kampioenschap belastingdruk. Indien de regering nu in het kader van de begrotingscontrole opnieuw ingrijpende fiscale maatregelen gaat nemen, dan zal het allicht ook een fotofinish worden met Denemarken om te bepalen wie Europees kampioen belastingdruk gaat worden.
 
Deze evolutie is natuurlijk een zeer kwalijke zaak, want we mogen natuurlijk niet uit het oog verliezen dat de cijfers van Eurostat verwijzen naar de “gemiddelde” belastingdruk. Dit betekent natuurlijk dat de fiscale druk voor heel wat personen en bedrijven natuurlijk nog een pak hoger ligt dan de vooropgestelde fiscale druk van 45,6%. Voor fiscalisten is dit de logica zelve. Ons fiscaal stelsel bevat nu eenmaal verschillende uitzonderingsregimes die met wat spitsvondigheid magische fiscale resultaten kunnen opleveren. Voor multinationals is België dankzij de notionele interestaftrek, de aftrek voor definitief belaste inkomsten, de quasi vrijstelling van meerwaarden op aandelen en het fiscaal regime voor octrooivennootschappen een bijzondere aantrekkelijk land. Particuliere vermogenden kunnen in ons land dan weer fantastische dingen doen met de vrijstelling van meerwaarden op aandelen en de uitzonderingsregimes in de successierechten.
 
En hiermee komen we natuurlijk bij de kernproblematiek dat fiscale gunstregimes niet voor elk bedrijf en voor elke particulier op dezelfde wijze toegankelijk zijn. En dat leidt onmiskenbaar tot een ongelijke verdeling van de belastingdruk. En dat beste regering zorgt voor zeer veel fiscale frustratie en is één van de hoofdredenen van de omvangrijke zwarte economie in ons land. Wie zich fiscaal gefrustreerd voelt, zal immers evengoed en op zijn manier aan belastingheffing proberen te ontsnappen en dat leidt budgettair tot zeer grote problemen.  
 
De vraag is dan ook hoe lang de globale stijging en de ongelijke verdeling van de belastingdruk nog kan doorgaan. De Duitse filosoof Peter Sloterdijk stelde in dit verband reeds dat het een politieke tour de force is dat de middenklasse zich zo onderwerpt aan de moderne belastingstelsels en dat het louter wachten is op de fiscale big bang tussen overheid en bevolking. Sloterdijk heeft mijns inziens gelijk. Het recente voorbeeld van Cyprus heeft ondertussen aangetoond dat het fiscaal slikgehalte van een bevolking hoe dan ook beperkt is en dan men thans niet meer bereid is elke fiscale maatregel zo maar te aanvaarden.
 
Ook de Belgische regering moet dit in het achterhoofd houden. Vandaar dat het wat mij betreft hoog tijd is voor het invoeren van een fiscale stresstest. De regering moet zichzelf marges opleggen zowel wat betreft de gemiddelde belastingdruk, die naar omlaag moet, als wat betreft de verdeling van de belastingdruk, die veel evenwichtiger moet zijn. Elke nieuwe fiscale begrotingsmaatregel moet deze test doorstaan anders moet ze worden afgevoerd. Dit is absolute noodzaak want alleen door het belastingsysteem op die manier grondig te hervormen kan het fiscaal escapisme worden teruggedraaid en kan voor groei, werkgelegenheid en dus voor een surplus op de begrotingsbalans worden gezorgd. Less is more.